มุมสุขภาพ
สุขภาพ โภชนาการ และการบริหารร่างกาย

Custom Search
ไข้ ชิคุนกุนยา
 
 

นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ

ไข้ชิคุนกุนยา

     เริ่มพบระบาดทางภาคใต้ตอนล่างมาตั้งแต่ปลายปี พ.ศ.2551 ในพื้นที่ที่มีการทำสวนยาง แล้วลุกลามขึ้นมายังภาคใต้ตอนบน ข้ามไปยังพื้นที่ทางภาคตะวันออก ภาคเหนือและภาคอีสานที่มีสวนยาง

     การระบาดระลอกใหม่ครั้งนี้เป็นเชื้อไวรัสที่แพร่มาจากแอฟริกาผ่านมาทางมาเลเซียแล้วข้ามชายแดนเข้ามาทงภาคใต้ของไทย

     ชาวใต้บางท้องที่เรียกโรคนี้ว่า "ไข้ญี่ปุ่น" ด้วยเข้าใจว่าเป็นภาษาญี่ปุ่น แท้จริงแล้วเป็นภาษามากองดี (ประเทศหนึ่งในแอฟริกา) แปลว่า "ไข้ตัวงอ" เนื่องจากผู้ป่วยจะมีไข้สูง ปวดข้อ นอนตัวงอ

     แต่เดิมเข้าใจว่าโรคติดเชื้อชนิดนี้เป็นไข้เลือดออกรูปแบบหนึ่ง เนื่องเพราะมียุงลายเป็นพาหะซึ่งเป็นพาหะชนิดเดียวกับเชื้อไวรัสเด็งกีที่เป็นต้นเหตุของไข้เลือดออก

     ปัจจุบันพบว่าโรคนี้มีอาการแสดงและความรุนแรงต่างไปจากไข้เลือดออก ขณะที่ไข้เลือดออกอาจทำให้ช็อกหรือตกเลือดจนเสียชีวิตได้ แต่ชิคุนกุนยากลับเป็นโรคที่ไม่มีอันตรายร้ายแรง เพียงแต่ทำให้ปวดข้อเรื้อรัง น่ารำคาญ และเสียงานเสียการ

ชื่อภาษาไทย

    ไข้ชิคุนกุนยา ไข้ปวดข้อยุงลาย

ชื่อภาษาอังกฤษ

     Chikungunya fever

สาเหตุ

     เกิดจากการติดเชื้อไวรัส ที่มีชื้อว่า ไวรัสชิคุนกุนยา (chikungunya virus) มียุงลายสวน (Aedes albopictus) และยุงลายบ้าน (Aedes aegypti ซึ่งเป็นพาหะของไข้เลือดออกหรือไข้เด้งกี) เป็นพาหะ พบระบาดได้รวดเร็ว และกว้างขวางในพื้นที่ที่ปลูกสวนยาง ผู้ป่วยจะติดเชื้อจากการออกไปกรีดยางในสวนยาง (โดยมียุงลายสวนเป็นตัวพาหะนำโรค) แล้วนำมาแพร่ต่อในบ้านหรือชุมชน (โดยมียุงลายบ้านเป็นตัวพาหะ)

     ระยะฟังตัวของโรค 1 - 12 วัน (ส่วนใหญ่ 2-3วัน)

อาการ

     ผู้ป่วยจะมีไข้สูงเฉียบพลัน อ่อนเพลีย ปวดศรีษะ ปวดเมื่อย ปวดตามข้อกระดูกรุนแรง และมีผื่นแดงพบมากตามลำตัวและแขนขา

     ไข้มักจะสูงอยู่ตลอดเวลา และเป็นอยู่เพียง 1-3 วันก็จะทุเลาไปเอง

     ส่วนอาการปวดข้อมักจะเป็นตามข้อเล็กๆ หลายข้อ (มักเกิน 10 ข้อ) พร้อมกัน หรือมีลักษณะย้ายจากข้อหนึ่งไปยังอีกข้อหนึ่ง บางครั้งพบว่ามีข้อบวมอักเสบข้อที่พบได้บ่อยได้แก่ มือ ข้อมือ เท้า และข้อเท้า

     ลักษณะจำเพาะของโรคนี้ ก็คือ การกดด้านหน้าของข้อมือจะทำให้อาการปวดข้อมือรุนแรงมากขึ้น

     อาการปวดข้อมักจะเป็นอยู่นาน 1-2 สัปดาห์ ในรายที่เป็นรุนแรงอาจปวดนานเป็นแรมเดือน หรือเป็นๆ หายๆ นานเป็นแรมปี อาการปวดข้อมักทำให้ผู้ป่วยเคลื่อนไหวไม่สะดวก

การแยกโรค

     อาการไข้สูงเฉียบพลันตลอดเวลา หน้าแดง ตาแดง อาจเกิดจากโรคติดเชื้อไวรัสอื่นๆ เช่น

  • ไข้เลือดออก ผู้ป่วยจะมีไข้สูงตลอดเวลา หน้าแดง ตาแดง ซึม เบื่ออาหาร อาจมีอาการปวดท้องอาเจียนร่วมด้วย ไข้มักอยู่นาน 2-7 วัน การทดสอบทูร์นิเคต์ (ใช้เครื่องวัดความดันบีบรัดต้นแขนไว้นาน 5 นาที) จะพบจุดเลือดออกที่บริเวณข้อพับแขนในรายที่เป็นรุนแรง ในช่วงวันที่ 4 - 7 ของไข้ อาจมีอาการมีจุดแดงจ้ำเขียวตามตัว มีเลือดออกจากที่ต่างๆ หรือมีอาการช็อก (ตัวเย็น กระสับกระส่าย เหงื่อออก หน้ามืด เป็นลม) การตรวจนับจำนวนเกล็ดเลือด มักจะต่ำกว่าปกติ (ทำให้มีเลือดออกง่าย) ส่นไข้ชิคุนกุนยาจำนวนเกล็ดเลือดเป็นปกติ
  • หัด ผู้ป่วยจะมีไข้สูงตอลดเวลา หน้าแดง ตาแดง มีน้ำมูลไหล ไอ วันที่ 4 มีผื่นแดงขึ้นตามตัว ไข้มักจะเป็นอยู่นาน 1 สัปดาห์ ในายที่มีโรคแทรก อาจมีอาการหายในหอบ (จากปอดอักเสบ) ซึมและซัก (จากสมองอักเสบ) ปวดหู (หูอักเสบ) ท้องเดิน เป็นต้น

     ส่วนอาการ ปวดข้อ ข้อบวม ที่พบในไข้ชิคุนกุนยา อาจต้องแยกออกจาก

  • โรคเกาต์ (gout) ซึ่งพบในคนอายุ 30-50 ปีขึ้นไป มักบวมที่ข้อหัวแม้เท้า หรือข้อเท้า หลังกินเครื่องในสัตว์ เนื้อสัตว์ปริมาณมาก หรือดื่มเหล้า
  • ไข้รูมาติก (rheumatic fever) มักพบในเด็กอายุ 5 - 15 ปี หลังเป็นทอนซิลอักเสบ มักมีอาการปวดบวมอักเสบที่ข้อเข่า ข้อศอก หรือข้อเท้า เพียงข้อใดข้อหนึ่ง แล้วเลื่อนจากข้อหนึ่งไปยังอีกข้อหนึ่ง

การวินิจฉัย

     มักจะวินิจฉัยจากอาการแสดง คือมีไข้สูง 1-3 วัน ตัวแดง และปวดข้อ

     หากจำเป็นอาจต้องยืนยันต้วการตรวจเลือดหาสารภูมิต้านทานต่อไวรัสชิคุนกุนยา หรือตรวจอาหารพันธุกรรมของไวรัสชนิดนี้

การดูแลตนเอง

     ผู้ป่วยสามารถดูแลตนเอง แบบดูแลอาการไข้ทั่วๆ ไป ดังนี้

  • นอนพักผ่อน
  • ห้ามอาบน้ำเย็น
  • ดื่มน้ำมากๆ
  • กินอาหารอ่อนที่ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม นม น้ำหวาน
  • กินยาบรรเทาอาการ ได้แก่ พาราเซตามอน แก้ไข้แก้ปวด (ควรหลีกเลี่ยงยาแอสไพริน เพราะอาจทำให้เกิดผลแทรกซ้อนร้ายแรงได้)

     อาการไข้มักจะทุเลาได้เองภายใน 1-3 วัน

     ควรปรึกษาแพทย์ ถ้ามีอาการไข้นานเกิน 4-7 วัน มีจุดแดงเขียว ซึม กระสับกระส่าย อาเจียน กินไม่ได้ ปวดบวมตามข้อรุนแรง หรือสงสัยไข้เลือดออกหรือข้ออักเสบจากสาเหตุอื่น

     การรักษา แพทย์จะให้การรักษาตามอาการเช่นเดียวกันคือ ถ้ามีไข้ให้พาราเซตามอล ถ้าปวดข้อ ข้ออักเสบ ให้ยาแก้ข้ออักเสบ เช่น ไอบูโพรเฟน (ibuprofen) เป็นต้น

ภาวะแทรกซ้อน

     โรคนี้ไม่มีภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงใดๆ (ที่สำคัญคือ ไม่มีเลือดออก เพราะเกล็ดเลือดไม่ต่ำ ไม่มีภาวะซ็อกแบบไข้เลือดออก)

     แต่จะมีอาการปวดข้อ ข้อบวม ซึ่งอาจเป็นๆ หายๆ เรื้อรัง ทำให้ทำงานไม่ได้

การดำเนินโรค

     อาการไข้จะเป็นอยู่เพียง 1-3 วัน อาการผื่นแดง ก็มักจะหายได้เองภายในไม่กี่วัน

     ส่วนอาการปวดข้อ ข้อบวม อาจเป็นๆ หายๆ เป็นครั้งคราวอยู่นานเป็นสัปดาห์ หรือเป็นแรมเดือน แรมปี

การป้องกัน

     ทำลายแหล่งเพาะยุงลายบ้านและยุงลายสวนและหาวิธีป้องกันไม่ให้ถูกยุงลายกัด

ความชุก

     พบได้ชุกชุมในบริเวณที่ทำสวนยาง โดยเฉพาะอย่างทางภาคใต้ และจังหวัดที่มีการเพาะปลูกสวนยาง

     พบได้ในทุกกลุ่มอายุ พบมากในกลุ่มวัยทำงานที่มีอาชีพทำสวนยาง หรือรับจ้างกรีดยาง อายุเฉลี่ยของผู้ที่ป่วยเป็นโรคนี้ประมาณ 40 ปี

ที่มา : นิตยสารหมอชาวบ้าน ฉบับที่ 378 ตุลาคม 2553