มุมสุขภาพ
สุขภาพ โภชนาการ และการบริหารร่างกาย

Custom Search
วิถีพุทธศาสนาในการเยียวยาคนไข้
 
 
    เนื่องจากจำนวนคนไข้มีมาก จนหมอ พยาบาล มีภาระงานหนัในการรักษาพยาบาลโรค ทำให้ปัญหาด้านจิตใจและจิตวิญญาณของคนไข้และญาติได้รับการละเลย ทำอย่างไรจึงจะช่วยให้คนไข้และญาตได้รับการเยียวยาด้านจิตใจและจิตวิญญาณให้คลายความทุกข์

ความเชื่อและแรกศรัทธาในพระพุทธศาสนา

     โรงพยาบาลหลายแห่ง เยียวยาคนไข้และญาติโดยใช้ความเชื่อและแรงศรัทธาในพระพุทธศาสนาของคนไทย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรม โดยประสานความร่วมมือกับพระสงฆ์ ประยุกต์กิจกรรมต่างๆ ทางพุทธศาสนา เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลรักษา ทั้งในโรงพยาบาล ครอบครัว และชุมชน

ห้องธรรมะสบายใจ

     โรงพยาบาลจังหวัดแห่งหนึ่งในภาคเหนือจัดห้องสำหรับทำสมาธิในหอพักคนไข้ ให้คนไข้ ญาติ และเจ้าหน้าที่ เพื่อนังสมาธิคลายทุกข์ ต่อมาเพิ่มกิจกรรม นิมนต์พระสอนสมาธิให้คนไข้ในหอพักคนไข้เดือนละครั้ง ซึ่งคนไข้ที่ไม่สามารถนั่งหรือเดินได้ สามารถนอนทำสมาธิได้ นิมนต์พระมาบิณฑบาตและถวายสังฆทาน

พระสงฆ์บิณฑบาตในหอผู้ป่วย

     มีการนิมนต์พระมารับบิณฑบาตในหอพักคนไข้สัปดาห์ละ 3 วัน โดยอนุญาติให้ญาติคนไข้ได้ใส่บาตรร่วมกัน คนไข้ที่ไม่รู้สึกตัว พยาบาลจะเอาของใส่มือคนไข้ใส่บาตร

     คนไข้หลายคนกระตือรือร้นแต่งตัวสะอาดเรียบร้อยเตรียมไส่บาตร บางคนน้ำตาซึมขณะใส่บาตร คนไข้บางคนใส่บาตรทุกวัน เมื่ออยู่โรงพยาบาลกิจวัตรนี้หายไปทำให้ทุกข์ใจ ส่งผลให้อาการเจ็บไข้ทรุดลง

ถวายสังฆทานก่อนเสียชีวิต

     ขั้นตอนแรกเจ้าหน้าที่จะสอบถามความต้องการจากคนไข้และญาติก่อนว่าคนไข้มีพระที่นับถือเป็นพิเศษหรือไม่ ถ้ามีจะพยายามนิมนต์มารับสังฆทานและสนทนาธรรมในวาระสุดท้ายของชีวิต ถ้าไม่มีจึงจะนิมนต์พระรูปอื่น ผลจากกิจกรรมนี้ คนไข้หลายรายเสียชีวิตอย่างสงบ แต่อีกหลายรายกลับมีชีวิตอยู่ได้จนสามารถกลับบ้านได้ และไปเสียชีวิตที่บ้านอย่างสงบ

สร้างเสริมสุขภาพวิถีพุทธ

     ชมรมจริยธรรมโรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งชายแดนตะวันตก ร่วมกับศูนย์บริการสุขภาพ องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) นำวิถีพุทธบูรณาการกับสร้างเสริมสุขภาพชุมชน โดยเน้นงานสมาธิบำบัดในกลุ่มผู้สูงอายุ เด็ก หญิงตั้งครรภ์ คนไข้โรคเบาหวาน คนไข้โรคความดันโลหิตสูง

     โครงการ 3 อ. สัญจรผู้สูงอายุ จัดนิทรรศการ 3 อ. (อาหาร ออกกำลังกาย อารมณ์) โดยรับสมัครผู้สูงอายุเป็นบ้านเจ้าภาพเดือนละ 1 หมู่บ้าน หมุนเวียนกันให้ความรู้เรื่อง อาหาร ออกกำลังกาย การทำจิตใจให้เบิกบานแจ่มใส โดยเจ้าหน้าที่สาธารณสุขนิมนต์พระภิกษุเข้าร่วมเทศนาธรรมและรับฟังการปรับทุกข์

หน่วยดูแลคนไข้ระยะสุดท้าย

     โรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จัดบรรยากาศห้องพักให้คนไข้ระยะสุดท้ายเหมือนอยู่บ้าน เปิดโอกาสให้ญาติมีส่วนร่วมในการดูแลคนไข้ตลอดเวลา รวมทั้งสามารถประกอบพิธีกรรมทางศาสนาใด้ตามความเชื่อ และศรัทธา โดยทีมผู้ดูแลรักษามีส่วนร่วมในกิจกรรมนั้นๆ ด้วย

แผ่เมตตาพาสุขใจ

     หอคนไข้หนักศัลยกรรมหัวใจและทรวงอก โรงพยาบาลแห่งหนึ่ง คนไข้หลังผ่าตัดหัวใจ หลอดเลือดและทรวงอก เป็นคนไข้หนักที่ต้องรักษาพยาบาลอย่างใกล้ชิด จึงเกิดความเครียดทั้งคนไข้ ญาติ และเจ้าหน้าที่ผู้ดูแล เพราะคนไข้อยู่ในภาวะวิกฤติและมีความเสี่ยงสูง มีโอกาสทรุดลงถึงขั้นเสียชีวิตได้ตลอดเวลา ทีมงานจัดสร้างห้องพระในหน่วยงาน เจ้าหน้าที่จะปฏิญาณตนหน้าห้องพระก่อนปฏิบัติงานทุกวัน มีกิจกรรมเพื่อคนไข้ทุกเช้าก่อนรับเวรโดยให้พยาบาลแยกอยู่ประจำเตียงคนไข้ แจ้งคนไข้และญาติให้ร่วมกิจกรรม โดยเปิดซีดีธรรมะซึ่งประกอบด้วยบทพูดนำและการทำสมาธิ บทเพลงบรรเลง บทแผ่เมตตา รวมเวลา 2 นาที

     ผลการประเมินอัตราชีพจรคนไข้หลังทำสมาธิแผ่เมตตา พบว่าลดลงกว่าก่อนทำสมาธิ 1 - 2 ครั้ง / นาที ร้อยละ 27.27 คนไข้รู้สึกผ่อนคลายและสงบ ส่วนเจ้าหน้าที่รู้สึกจิตใจสบายและมีความรู้สึกที่ดีต่อการทำงาน

ธรรมานามัย

     โรงพยาบาลเองชนแห่งหนึ่งย่านฝั่งธน นำแนวคิด "ธรรมานามัย" ของ ศ.นพ.อวย เกตุสิงห์ ซึ่งยึดแนวทางพุทธศาสนา เพื่อเชื่อมร้อยชีวิตและสุขภาพโดยวิธีธรรมชาติ ซึ่งจะทำให้เกิดสุขภาพดีทั้งร่างกายและจิตใจ โดยมีหลักปฏิบัติ 3 ประการ ได้แก่ การส่งเสริมสุขภาพกายด้วยการกินอาหารสุขภาพและออกกำลังกาย การส่งเสริมสุขภาพจิตด้วยการฝึกจิต ฝึกสมาธิ และการส่งเสริมให้ดำเนินชีวิตใกล้ชิดธรรมชาติและหลีกเลี่ยงอบายมุข

     ด้วยแนวคิดดังกล่าว จึงได้จัดตั้งชมรมอายุวัฒนา เริ่มแรกรวบรวมสมาชิกจากบุคลากรในโรงพยาบาล ต่อมาขยายเครือข่ายจัดกิจกรรมร่วมกับสถานปฏิบัติธรรมและองค์กรอื่นที่มีเป้าหมายเดียวกัน

จิตภาวนาเพื่อบุคลากรทางการแพทย์

     ผู้บริการโรงพยาบาลเอกชนแห่งนี้ บูรณาการหลักธรรมพรหมวิหาร 4 เพื่อใช้ในการพัฒนาบุคลากร โดยจัดโครงการจิตภาวนา 7 คือ 8 วัน โดยมุ่งเน้นการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ซึ่งจะเกิดสติ เกิดปัญญาและเกิดความสุขในชีวิต นอกจากนี้ ยังจัดโครงการบูรณาการพรหมวิหาร 4 ในการดูแลคนไข้

     จากการประเมินผลพบว่า บุคลากรผู้เข้าฝึกอบรมสามารถลดอัตตาตนเองลง มีจิตใจละเอียดอ่อนขึ้น ส่งผลให้การปฏิบัติต่อคนรอบข้างอย่างมีสติ และใช้ปัญญาในการวิเคราะห์แก้ไขปัญหา

ร่วมกันสร้างกิจกรรมคุณความดี

     ในโลกแห่งเทคโนโลยี การแพทย์ไทยเจริญก้าวไกลศักยภาพในด้านการรักษาพยาบาลพัฒนาดีขึ้นระดับสากล สามารถบำบัดรักษาโรคภัยที่เคยรักษาไม่ได้ในอดีต สามารถยืดชีวิตคนไข้ แต่สิ่งที่บุคลากรทางการแพทย์ต้องเผชิญเพิ่มขึ้น คือ ความทุกข์ของคนไข้ ญาติและผู้เกี่ยวข้อง

     การที่บุคลากรทางการแพทย์ใช้กิจกรรมทางศาสนาที่สอดคล้องกับความศรัทธาและวิถีชีวิตของคนไข้และชุมชน เป็นการเยียวยาและเสริมพลังด้านจิตวิญญาณที่มีประสิทธิผล

     เรามาร่วมกันสร้างเวทีแห่งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเผยแพร่กิจกรรมคุณความดีที่เราร่วมกันสร้างสรรค์เพื่อบรรเท่าทุกข์และสร้างความสุข แม้ยามถูกโรคภัยเบียดเบียน

     นพ.สุรชัย ปัญญาพฤธิ์พงศ์

ขอบคุณข้อมูลจาก : นิตยสารหมอชาวบ้าน ฉบับที่ 396